حسين قرچانلو

104

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

شصت و نه نفر را دارد . جيرهء روغن زيتون مسجد در هر ماه صد دينار و جيرهء حصير آن در هر سال هشتصد هزار ذراع است . خدمتگزاران مسجد بردگانىاند كه عبد الملك بن مروان براى خمس اسيران به آنجا اختصاص داده و از اين روى به خاندان اخماس شهرت دارند و كسى جز ايشان حق اين كار را ندارد . « 1 » ناصر خسرو در وصف بيت المقدس مىنويسد : شهرى بزرگ است . آن وقت كه ديديم ( زمان ناصرخسرو ) بيست هزار مرد در آن بودند ، بازارهاى نيكو و بناهاى عالى داشت و همهء زمين شهر سنگفرش بود و هركجا كوه بوده ، بريده‌اند و هموار كرده‌اند ، چنان كه وقتى باران مىبارد همهء زمين شهر پاكيزه مىشود . در آن شهر صنّاع ( صاحبان حرف و هنر ) بسيارند . هر گروهى را رسته‌اى جداگانه باشد . مسجد اقصى در مشرق شهر است و باروى شرقى مسجد باروى شهر نيز هست چون از مسجد بگذرى ، صحرايى بزرگ و هموار است كه آن را ساهره خوانند و گويند كه صحراى قيامت همان خواهد بود . ميان مسجد اقصى و دشت ساهره وادى عميقى است و در آن ، بناهايى بزرگ به روش پيشينيان است . در آنجا گنبدى سنگين ديديم تراشيده كه بر بالاى خانه‌اى بود كه از آن شگفت‌تر بنايى نيست . در افواه مردم بود كه آن ، خانهء فرعون است و آن وادى جهنّم . چون از شهر ، به سوى جنوب ، نيم فرسنگ بروند و به نشيبى فرو روند ، چشمهء آب از سنگ بيرون مىآيد كه آن را عين سلوان گويند . در اطراف آن چشمه عمارات بسيار كرده‌اند و بوستانها ساخته‌اند و گويند كه آب چشمه براى بيماريهاى مزمن نافع است . بيت المقدس را بيمارستانى نيك است و وقف بسيار دارد . وى در مورد صخرهء شهر بيت المقدس چنين مىگويد : و اين سنگ صخره همان است كه خداوند عزّ و جلّ موسى ( ع ) را فرمود تا آن را قبله سازد و چون موسى ( ع ) آن را قبله كرد ، چندان نزيست تا به روزگار سليمان ( ع ) كه چون قبله صخره بود ، مسجد را در گرد صخره بساختند ، چنان كه صخره در ميان مسجد محراب مردم بود تا روزگار پيامبر ( ص ) كه همچنان قبله بود تا آنگاه كه خداوند تبارك و تعالى فرمود كه قبله ، خانهء كعبه باشد . مىخواستم تا مساحت اين مسجد كنم ، گفتم اول هيأت و وضع آن خوب

--> ( 1 ) . همان ؛ بخش 1 ، ص 238 - 239 .